Horeca en automatisering: waarom de sector achterblijft, en wat dan wel werkt

De krapte op de arbeidsmarkt drukt op vrijwel iedere ondernemer in Nederland. Bedrijven investeren in robots, AI en slimmere processen om met minder mensen rond te komen. In de horeca gaat die beweging trager dan waar dan ook. Bij FixFerm zien we dagelijks wat dat in de praktijk betekent.

Een sector die op slot lijkt te zitten

In april 2026 zegt 64 procent van de Nederlandse bedrijven last te hebben van een personeelstekort. Bijna een derde van alle bedrijven kiest automatisering als belangrijkste antwoord, blijkt uit de Conjunctuurenquête van het CBS (wordt geopend in een nieuw venster). Een jaar eerder was beter werkgeverschap nog het meest gekozen pad. Het tij is gekeerd, op een paar opvallende uitzonderingen na.

De horeca is zo'n uitzondering. Het aandeel horecabedrijven dat meer inzet op automatisering vanwege het tekort, schuift nauwelijks: van 13,8 procent in april 2025 naar 14,2 procent in april 2026. Ter vergelijking: in de sector informatie en communicatie steeg datzelfde cijfer van 28,5 naar 44,1 procent. Cultuur, sport en recreatie ging zelfs achteruit, van 17,7 naar 13,1 procent. Het beeld is duidelijk. In de sectoren met de meest persoonlijke dienstverlening voelen ondernemers zich het minst geroepen om machines naar binnen te halen.

Tegelijk laat het CBS zien dat 9,9 procent van alle bedrijven meer arbeidskrachten uit het buitenland haalt om het gat te vullen. Bij grotere bedrijven loopt dat aandeel iets op. Een route die vaker wordt gekozen dan menigeen denkt.

Geld en gezelligheid

Twee verklaringen keren steeds terug. De eerste is de investering. Een humanoïde robot of een kookrobot vraagt een uitgave die in een gemiddeld restaurant moeilijk rond te rekenen is. De tweede is sfeer. Gasten komen voor een avond uit, voor een gesprek aan de bar, om gezien te worden. Een kop koffie kan men thuis ook drinken en met de moderne machines van tegenwoordig is die ook nog eens echt goed. Wat de horeca onderscheidt, zit in de ambiance, in de bediening die de gast herkent, in dat ene gebaar waardoor je achteraf weet waarom je de deur uit bent gegaan. Mensen willen een avond beleven, geen transactie. Een robotarm of een QR-code past daar voor veel zaken niet vanzelfsprekend bij, en kan zelfs afbreuk doen aan die beleving.

Ward van der Stee, sectoranalist Retail en Leisure bij ABN AMRO, vat het in De Ondernemer (wordt geopend in een nieuw venster) zo samen: “De horeca is arbeidsintensief: de grootste kostenpost voor deze sector zijn loonkosten. Het zou dus heel verstandig zijn om er met automatisering voor te zorgen dat er minder mensen nodig zijn.” En toch zien we het volgens hem nog weinig. “Die terughoudendheid heeft deels te maken met het feit dat robotisering of QR-codes onpersoonlijker zijn en mensen voor de gezelligheid naar het café komen.”

Hij ziet de eerste echte stappen vooral bij de grote ketens. Daar wordt bijvoorbeeld voice-AI ingezet voor de klantenservice of self-check-ins bij hotels. Het is logisch dat dit gebeurt bij de grote bedrijven, want daar zit de investeringskracht. Bij het mkb gebeurt dit mondjesmaat, maar blijft de drempel voor veel ondernemers hoog.

Kleine stappen die wel meteen schelen

Wie geen kookrobot wil aanschaffen, hoeft niet stil te blijven staan. Van der Stee wijst op de tussenstappen: “Een QR-code om bestellingen op te nemen scheelt bijvoorbeeld alweer een keer op en neer lopen voor de ober. Dat kan de arbeidsproductiviteit al enorm vergroten.”

Foodtrendwatcher Gijsbregt Brouwer ziet die druppelsgewijze beweging ook in de keuken. “Het is nog mager. Je ziet wel dat 70 à 80 procent van de mensen online reserveert, dat was 10 jaar terug niet voor te stellen. En kitchen-tech druppelt langzaam door: ze gebruiken nu AI voor het verminderen van foodwaste, voor marketing, voor personeelsplanningen.”

Reserveringen die online lopen, voorraad die met verkoopdata wordt bijgestuurd, hygiëneregistratie via een app in plaats van een klembord, marketing en personeelsplanning die deels door slimme tools wordt voorbereid. Niets revolutionairs. Wel zaken die per week uren teruggeven, en die de gast aan tafel niet hoeft te merken.

Wat 2026 al laat zien

Een rondgang langs vroege gebruikers in Nederland en daarbuiten laat zien dat AI in de horeca dit jaar volwassener wordt. Het HorecaHub-overzicht (wordt geopend in een nieuw venster) over 2026 noemt onder meer multimodale agents die telefoon, mail en chat in één geheugen brengen, stemkwaliteit die nauwelijks nog van een mens te onderscheiden is, en real-time meertaligheid die voor toeristische steden een verschil maakt.

Daar zitten kansen, maar ook risico's. Tools die los van het reserveringssysteem of de kassa draaien, leveren al snel rommel op. Datakwaliteit wint het op de lange termijn van de glans van een nieuwe demo. En de EU AI Act (wordt geopend in een nieuw venster) verandert hoe je gasten informeert over welk gesprek door wie wordt gevoerd. Transparantie wordt geen extra, maar uitgangspunt.

Brouwer zet daar een rem op die wij delen. “De romantiek en de storytelling is een belangrijk onderdeel van uit eten gaan. Human touch is cruciaal. Je moet de balans zien te houden tussen die human touch en tech, want anders jaag je misschien zelfs mensen weg.”

Wat wij ondernemers aanraden

De richting is duidelijk, en de keuzes komen op het bordje van de ondernemer. Op basis van wat wij in de zaken horen en zien, geven we vier punten mee waar de meeste ondernemers iets aan hebben.

1. 1Begin klein. Kies een proces dat tijd vreet zonder dat de gast er beter van wordt, en zet daar techniek op.
2. 2Reken de investering door op een termijn van twee tot drie jaar, en zet de besparing op uren en kosten ernaast.
3. 3Bewaar de gastvrijheid voor het moment van ontvangst, advies en afsluiting. Daar wint de mens het.
4. 4Vul de gaten waar nodig met betrouwbare extra krachten, in plaats van structureel minder open te zijn.

Waar techniek niet helpt

Niet elke schakel in de horeca laat zich digitaliseren. Het is zaterdagavond, kwart voor negen. De zaak zit vol, twee tafels wachten op de menukaart, een gezelschap van acht staat onaangekondigd in de hal en de gastvrouw probeert tegelijkertijd ook nog een telefoongesprek voor een reservering af te ronden. In de keuken klinkt het belletje van het eten dat klaar staat en in de spoelkeuken stapelt de afwas zich sneller op dan een uur geleden. Op zo'n moment lost geen dashboard of AI-robot iets op. Daar zijn mensen nodig die het vak verstaan en weten wat ze moeten doen om de gasten een onvergetelijke tijd te bezorgen.

Bij FixFerm bieden wij ervaren vakmensen uit het buitenland voor de horeca en recreatie. Koks, gastvrouwen, bedienings- en keukenmedewerkers die hun vak kennen en die uw team komen versterken. Het CBS laat zien dat ongeveer één op de tien bedrijven inmiddels deze route kiest om het tekort op te vangen. Wie zich afvraagt of dat ook past bij de eigen zaak, mag vrijblijvend bij ons aankloppen.

Lees ookInternationale vakkrachten en de toekomst van recreatie en horeca

Tot slot: niet of, maar hoe

Voor de meeste ondernemers is de vraag niet óf de horeca digitaliseert. De vraag is hoeveel, in welke volgorde, en waar de menselijke maat behouden blijft. In de zaken waar het goed loopt, zien we allebei. Achter de schermen draait een reserveringssysteem dat de avond al heeft voorbereid, de chef heeft zijn bestellijst al op de tablet en aan de pas rolt het ticket uit zonder dat iemand het hoeft op te schrijven. Maar wat de gast aan tafel ervaart, blijven mensen. De gastheer die een glas wijn aanraadt omdat hij weet wat u vorige keer dronk. De serveerster die heeft onthouden welke jas u aan had. De chef die om een hoekje komt kijken of het gerecht is zoals u hoopte. Daar maken mensen het verschil. Dat blijft zo, hoe goed onze technologische ontwikkeling ook wordt.